Društvo

Savić: Primjerci divlje loze i na sjeveru Crne Gore

| 26:01:2018 | 11:47:53

Biotehnički fakultet u Ljubljani potvrdio je tezu dr Svetozara Savića, nastalu nakon naučnih istraživanja koja je sproveo u teško pristupačnoj šumskoj vegetaciji na preko 700 metara nadmorske visine (Bijelo Polje), da loza nije oduvijek bila sinonim za južne crnogorske krajeve, jer je pronašao primjerke divlje loze i na sjeveru Crne Gore.
 
Šestomjesečna genetska istraživanja, u cilju konačne potvrde Savićevih pretpostavki su svojevrstan nastavak monografije „Crnogorska ampelografija” u izdanju CANU, za koju je dr Savić 2017. godine dobio najveće crnogorsko državno priznanje - Trinaestojulsku nagradu.
 
Dr Savić je divlje forme loze pronašao oko Skadarskog jezera, ali su njegovoj tezi da se na sjeveru Crne Gore nalaze preci današnje pitome loze i ampelografskim podacima prikupljenim sa nekoliko lokaliteta bile potrebne genetske analize kao konačna potvrda. U Ljubljani je proveo šest mjeseci na specijalističkom istraživanju, nakon čega je potvrđeno na genetskom nivou da je primjerak loze koji je Savić pronašao u okolini Bijelog Polja, na 700m nadmorske visine, divlja loza (Vitis sylvestris G.).
 
Pored divlje, Savić je lokalizovao i primjerke pitome loze i hibrida u Plužinama, Nikšiću i Mojkovcu, te primjerke prirodno ukrštene divlje (Vitis sylvestris G.) i pitome loze (Vitis vinifera L.) tzv. metis individue, nastale oprašivanjem. Ova naučna istraživanja daju značajan doprinos na ukupnom razumijevanju vinogradarske problematike u Crnoj Gori.

 
Savić smatra da se ova biljna vrsta (Vitis sylvestris G.), kao predak današnje plemenite vinove loze, tokom posljednjeg ledenog doba spustila prema Mediteranu i da je našla svoje stanište i u Crnoj Gori. Potvrde za ovakve pretpostavke utvrđene su u gotovo svim zemljama sjeverne obale Mediterana, a sada i u Crnoj Gori. Nijedna od njih nije pronađena na ovako visokoj nadmorskoj visini. Savić smatra da ovakvih primjera ima još u Crnoj Gori i to na većim nadmorskim visinama.
 
Takođe su na genetskom nivou potvrđene teze postavljene prije desetak godina, objavljene u radovima u kojima je Savić obrazlagao, da je prirodno stanište kratošije okruženje Skadarskog jezera sa korjenima koji sežu u Hrvatsku i Albaniju.
 
„Tezu o rasprostranjenosti kratošije u Crnoj Gori, Hrvatskoj i Albaniji, odavno zastupam i ona je takođe prikazana u knjizi 'Crnogorska ampelografija'. Dokazi da se ona nalazi u Hrvatskoj (nekoliko čokota) i velikim brojem primjeraka Crnoj Gori već su potvrđene. Međutim, falila je karika koja je morala biti provjerena za područje Albanije, posebno njen sjeverni dio, dio prema Skadarskom jezeru. Sada smo tu sortu locirali u Albaniji, pod nazivom Kalmet, opisao sam je i ampelografski iznio tezu da je riječ o sorti kratošija i da je kalmet, pored zinfandela, primitiva i crljenka kaštelanskog, jedan od kratošijinih novih sinonima. Genetska istraživanja u Ljubljani potvrdila su moje zaključke. Ampelografske karakteristike na koje se istraživači obično oslanjaju katkad mogu biti jako varljive kod vinove loze, i morate imati i iskustvo i znanje i naučne hrabrosti da bi u javnost izašli sa određenim tvrdnjama. Jako sam srećan što su se moje teze, takođe, potvrdile po pitanju albanskog ogranka populacije kratošije. Biljne vrste ne poznaju administrativne granice i rasprostiru se tamo gdje im ekološki uslovi to omogućavaju“, kaže dr Savić. 

 
Prema njegovim riječima, među 30 ispitivanih uzoraka loze u Ljubljani, za njih 18 može se smatrati da su jednim dijelom nastale u crnogorskom ekološkim uslovima, dok je jedan broj kroz pečalbarske aktivnosti introdukovan u Crnu Goru, posebno sa istoka (Turska), a jedan kroz trgovinu i druge aktivnosti (Boka).
 
Dr Savić smatra da su tri centra sortne raznolikosti prepoznatljiva u Crnoj Gori. To su okruženje Skadarskog jezera, Boka Kotorska i područje Bara i Ulcinja.
 
„U okolini Skadarskog jezera uglavnom dominiraju vinske sorte. Jedan broj sorti introdukovan je iz Paštrovića, Bara i Boke, ali i iz oblasti Pulje (Italija). Jedan broj sorti nastao je spontano -  oprašivanjem u samom vinogradu, iznikao iz sjemena i dalje razmnožavan uglavnom potapanjem ili reznicama. Starost ovih sorti potvrđuje i sorta lisičina (lisica) koja u različitim crmničkim i riječkim selima tokom protoka vremena stvorila je različite morfološke karakteristike (boju, oblik bobice i sl.) Negdje se mogu naći i primjerci razaklije koja takođe variraju u boji i obliku bobice, te proizvođači vjeruju da je u pitanju tzv. stara razaklija. Takođe, imate i stare sorte za koje teško možete utvrditi puteve introdukcije. Vjerujem da su preko Paštrovića i Boke introdukovane u Crmnicu i stara njemačka sorta blauer ali i impigno, italijanska sorta iz Pulje. Prema ispitivanim karakteristikama, orijentalne sorte velikim dijelom rasprostranjene su u južnom dijelu Crne Gore, u okolini Bara i Ulcinja. Ovdje nailazimo na potpuno nepoznate sorte koje smo imenovali zavisno od lokacije, ili po imenu osobe koja je nekada introdukovala uglavnom iz Turske. Što se tiče Boke Kotorske, to je područje koje je vjekovima imalo dominaciju u vinogradarskoj i vinskoj produkciji u Crnoj Gori. Takve aktivnosti uslovile su permanentnu introdukciju i prirodno ukrštanje mnogobrojnih sorti u periodu dugom preko dvadeset vjekova. Na žalost veliki broj njih je nestao usljed napuštanja i redukcije vinogradarske djelatnosti u Boki. Iz ovog područja u Crnu Goru su unešene i umnožene žižak i muškaćelica“, zaključuje dr Savić.
 
Savićeva knjiga „Crnogorska ampelografija“ dospjela je i u Monpelje, najveći francuski ampelografski istraživački centar. Za ovu monografiju dr Savić je dobio pismenu čestitku od trenutno prvog svjetskog ampelografskog istraživača – dr Lacombea (Francuska) koji je ovu knjigu uvrstio u referentni materijal za francuske istraživače i u ampelografsku biblioteku INRA u Vassalu (Francuska).